محمود بن محمد بن الحسين الأصفهاني
66
دستور الوزاره ( فارسى )
سرورى بيش از آنست كه زبان انديشه به بيان آن محيط شود و درر فرايد و غرر فوايد او فزونتر « 1 » از آنكه در سلك كلك توان كشيد منصب وزارت ابا عن جدّ ميراث يافته و ابو سعيد رستمى * 115 در كلمهء روحپرور كه بر آن جان قالب معنى خواند انگشت بر اين حرف نهاده است : ورث الوزارة كابرا عن كابر * موصولة الاسناد بالسناد * 116 و نهال نظم و نثر او در رياض نشو و نما سرسبز و يازان بود و اهل معنى از عوايد فوايد او بهرهور « 2 » و نازان ، و در عهد مبارك خود سنّتى پسنديده نهاد كه به موجب آن قاعدهء خوب ، خلقى بىعدد فاضل شدند و اساس آن التماس اين بود كه هركه به تقدمه و خدمت عمل مىخواست امل او در آن باب منجح و مهيّا نبودى الّا كه ادبى متين دانستى و فصلى در ترسّل بر وفق مقترح او نبشتى نجح امل بر مثال عمل روانه بودى . گفت اصبت فالزم و وجدت فاغنم * 117 و در عهد او بيور هزار متبحّر ذو فنون « 3 » برخاستند در بعضى بلاد خراسان و جملهء عراق على الاطلاق . و نيز عادت مستمرّ او آن بود كه نگذاشتى كه هيچ نااهل كه به عنصرى پاك يا اصل متأثّل ، مستظهر نبودى در عمل ديوان شروع كردى ، گفتى حكم بر خون و مال مسلمانان به تصرّف هر بىاصلى منوط نبايد داشت و در اين شيوه جدّى بليغ نمودى تا حدّى كه وقتى در مناظم اشغال ، مهمّى سانح گشت كه مصالح آن را مفتقر قرضى شد گفتند كفشدوزى سه هزار دينار عفوا صفوا بىوثيقهء عوضى مىدهد بدان وسيلت كه فرزندى دارد مرخّص شود كه او را دبيرى آموزد تا باشد كه نهال او در مغارس كرام سرفراز شود گفت نىنى از جايى ديگر وامى طلب كنيد كه رخصت نتوان داد كه فردا كفشگر بچهء بىاصل * 118 بر بزرگ « 4 » زادگان اصيل نسيب تقدّم نمايد . « 5 » ( شعر ) فلا تستوى احساب قوم تورّثت * قديما و احساب نبتن مع البقل * 119 ابو العبّاد * 120 وزير مأمون از غايت رعايت پدرانه او را بر ابناى روزگار « 6 » گوييا از روى حقيقت ، خود اهل معنى را پدرى بود و در اين عاطفت تتبّع صفت نبوى كرده : انا لكم مثل الوالد على ولده * 121 و سجيّت خوب او ، الّا نجح مطالب و مآرب نبودى ، و از كنوز رموز او اين كلمه يادگارى است : وزير السلطان كراكب - الاسد يهابه النّاس و هو لمركبه « 7 » اهيب * 122 يعنى وزير سلطان چنانست كه مردى
--> ( 1 ) . متن : فروتر . ( 2 ) . متن : بهرور . ( 3 ) . متن : ذفنون . ( 4 ) . متن : بزرگى . ( 5 ) . متن : نماند . ( 6 ) . عبارت مشوش به نظر مىرسد . ( 7 ) . متن : لراكبه !